Patrząc na cyrylicę większość Polaków widzi jedynie masę dziwnych symboli, które nie mają znaczenia. Jednak cyrylica jest czymś więcej niż tylko zbiorem nietypowych znaków. To rozbudowane pismo alfabetyczne używane w wielu krajach wschodniosłowiańskich, południowosłowiańskich i innych. Ciekawa jest nie tylko historia cyrylicy, ale również jej różnorodność i znaczenie w tłumaczeniu.

Powstanie cyrylicy

Zacznijmy może od pochodzenia – sama nazwa cyrylicy sugeruje, że po części zawdzięcza swoje powstanie Cyrylowi, jednemu z misjonarzy, którzy przybyli na ziemie słowiańskie, aby nawracać Pogan. W trakcie swojej misji razem ze swoim bratem, Metodym, stworzyli alfabet na podstawie słowiańskiego dialektu sołuńskiego, który nazwali głagolicą (od staro-cerkiewno-słowiańskiego „głagoł” – „słowo”). Jego celem było ułatwienie porozumiewania się ze Słowianami, co również wiązało się z przetłumaczeniem Ewangelii z greki na język słowiański. Głagolica przez wiele lat była alfabetem języka liturgicznego. Jej pierwsze ślady użycia pochodzą z Bułgarii; za najstarszy zabytek zapisany cyrylicą uznawana jest dobrudżańska inskrypcja cara Piotra, a datuje się ją na 943 rok. Powoli głagolicę zastępowano cyrylicą, podobno stworzoną przez jednego z uczniów Cyryla i Metodego. Wypadła z użycia głównie dlatego, że symbole cyrylicy były prostsze, a głagolica zawierała dźwięki, które z czasem zniknęły z języka słowiańskiego. Do jej reformy doszło w XVIII wieku w Rosji za sprawą Piotra Wielkiego. Na początku zmieniano tylko kształty liter, lecz później zastosowano większe zmiany, ponieważ starsza wersja cyrylicy służyła do pisania tekstów w języku cerkiewnosłowiańskim, co komplikowało zapis nowszych prac.

Cyrylica w tłumaczeniu

Na chwilę obecną cyrylica jest częścią wielu słowiańskich języków, takich jak rosyjski, ukraiński, bułgarski czy serbski, i nosi nazwę grażdanki. W każdym z tych krajów alfabet odznacza się paroma zmianami, jak np. brak pewnych liter czy inna wymowa.

W  tłumaczeniu ustnym cyrylica nie ma żadnej władzy, jednak w tłumaczeniu pisemnym przydatna jest typowa klawiatura, której na co dzień używają posługujący się tym alfabetem. Chociaż w przypadku profesjonalnego tłumacza cyrylica nie będzie sprawiała większych problemów, początkujący mogą mieć trudności z niektórymi literami, które wyglądają tak samo jak te z alfabetu łacińskiego, jednak odpowiadają innym dźwiękom. Jednak pomimo potencjalnych trudności, warto docenić piękno oraz wartość historyczną cyrylicy.

(A.M.)

Cyrillic – its origins and diversity

When looking at the Cyrillic alphabet, most Western readers see only a miscellany of bizarre symbols deprived of any meaning. However, the Cyrillic alphabet is something more than just a collection of odd characters; it is a complex alphabetical script used in many East  and South Slavic countries, as well as others. The history of the Cyrillic alphabet is fascinating, as is its diversity and role in translation.

The origins of Cyrillic alphabet

Let us start with the origins – the very name of the Cyrillic alphabet suggests that it partially owes its name to St Cyril, one of the missionaries who came to the Slavic lands in order to convert the pagans. During his mission, he and his brother, St Methodius, created an alphabet based on the Old Slavonic dialect,  which they then called “glagolitsa” (the Glagolitic script; from the Old Church Slavonic term “głagoł” meaning “word”). Its purpose was to facilitate communication with the Slavic people, which also entailed translating the Gospel from Greek to Slavic. The Glagolitic script served as the alphabet of liturgical language for many years. Its first recorded use comes from Bulgaria; found in Dobruja, an inscription of Tsar Peter I is considered to be the oldest  written record of the Cyrillic alphabet; its creation dates back to 943. The Glagolitic script was gradually replaced by the Cyrillic alphabet, supposedly created by one of the disciples of Sts Cyril and Methodius. Glagolitic went out of use mostly due to the fact that Cyrillic symbols were simpler, and the Glagolitic script partially consisted of sounds that disappeared from Slavic language with time. This reform took place in the 18th century in Russia, thanks to Peter the Great. At first, only the shapes of the letters were changed, but later major changes were instituted, due to the fact that the older version of the Cyrillic alphabet was used to write texts in Church Slavonic, which impeded the creation of new works.

Cyrillic alphabet in translation

Nowadays, the Cyrillic alphabet is a part of many Slavic languages, such as Russian, Ukrainian, Bulgarian, Serbian, and others, and is called “grazhdanka” (Civil Script). In each of the countries where Cyrillic is used, the alphabet is characterized by a few changes, like the absence of some letters or a different pronunciation.

The Cyrillic alphabet plays no role in oral interpretation, but in  written translation it benefits from the application of a specific keyboard utilized on a daily basis by the users of this alphabet. Even though the Cyrillic alphabet will not cause any major issues for a professional translator, beginners might encounter some difficulties with the letters which look the same as those from the Latin alphabet, but correspond to different sounds. However, despite the potential difficulties, the beauty and historical value of the Cyrillic alphabet is worth appreciating.

(translation: A.M.)

image_pdfimage_print
Call Now ButtonPomożemy w tłumaczeniu.Zadzwoń