Twórczość Wschodu, począwszy od literatury, kinematografii, aż po anime i branżę gier komputerowych w ostatnich latach wywiera coraz większy wpływ na zachodnich odbiorców.
Skąd jednak wziął się ten fenomen? I jak narodził się z niego obecnie popularny serial Squid Game?

The Housemaid jako nieśmiertelny wzór kinematografii południowokoreańskiej

Jednym z pierwszych najpopularniejszych na świecie filmów południowokoreańskich jest The Housemaid z 1960 roku przedstawiający złożony portret psychoseksualny femme fatale kryjącej się pod postacią tytułowej służącej. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie dał Kimowi Ki-young, reżyserowi tego dzieła, pośmiertną retrospektywę w 1998 roku, a francuskie Cinémathèque pokazało 18 filmów Kima w 2006 roku. Jest to przełomowa data, gdyż wydarzenie to zbiegło się z odrestaurowaniem i wykorzystaniem na nowo niektórych dzieł reżysera oraz przetłumaczeniem ich na język angielski. Jego dzieła inspirują obecnie wielu młodych południowokoreańskich reżyserów, co doprowadziło m. in. do nakręcenia nowej wersji The Housemaid. Trafiła ona na ekrany kin w 2010 roku, otwierając na wiele sposobów nową erę współczesnej kinematografii południowokoreańskiej, opartej na dziełach z poprzedniej epoki, które zaczęły fascynować odbiorców z Zachodu.
W ostatnich latach koreańskie filmy zyskały nowe pokolenie globalnych pasjonatów dzięki kreatywnemu, zapierającemu dech w piersi stylowi i odważnym eksperymentom ze znanymi gatunkami. To właśnie te eksperymenty dały życie Squid Game i uczyniły go fenomenem na skalę światową.

Japońskie natchnienia

Wszystko zaczęło się w Japonii od pisarza Koushuna Takamiego i jego Battle Royale opowiadającej losy grupy nastolatków, walczących o przetrwanie na odizolowanej wyspie.
Obecnie najpopularniejsza książka tego pisarza została odrzucona w 1997 roku przez literacki konkurs Japan Grand Prix Horror Novel ze względu na swoją kontrowersyjną treść, ale to właśnie ona zapewniła mu sławę i sprawiła, że pisarz doczekał się nie tylko ekranizacji swojej książki w 2000 roku (w reżyserii Kinjiego Fukasaku, znanego japońskiego twórcy), jej kontynuacji w 2003 roku (w reżyserii Kinjiego Fukasaku i Kenty Fukasaku), ale i wydania opartej na niej mangi i anime.
Pierwsze angielskie tłumaczenie Battle Royale jest dziełem Yuji Oniki i zostało opublikowane w 2003 roku – to istotna data, gdyż zbiegła się z wypuszczaniem na rynek przetłumaczonej przez amerykańskie biuro tłumaczeń Tokyopop wersji dzieła w postaci mangi i pojawieniem się w kinach drugiej części kultowego filmu. Książka tak kontrowersyjna, szybko została okrzyknięta „niestosowną” literaturą, podobnie jak oparty na niej film, ale zyskała również kultowy status.

Ze względu na obecną i ówczesną popularność gier typu survival powieść doprowadziła do wykształcenia się ich nowego gatunku – battle royale. Jego prekursorem ogłoszono Brendana Green’a (pseudonim „Playerunknown”), który w południowokoreańskim studiu Bluehole jako reżyser i projektant stworzył grę PlayerUnknown’s Battleground. To właśnie ta gra i amerykańskie Fortnite Battle Royale podbiły rynki gier komputerowych i ostatecznie sprawiły, że battle royale stało się fenomenem światowym, który oddziałuje równie silnie na Wschód, jak i Zachód, sprawiając, że lokalizacja dzieła ze względu na odbiorców z innych kręgów kulturowych nie jest już problemem. Biuro Tłumaczeń Atominium coraz częściej ma okazję uczestniczyć w procesie tłumaczenia i transkreacji poprzez realizację projektów w tak prężnie rozwijającej się branży gier komputerowych.

Transformacja ciała i duszy

Squid Game czerpie jednak nie tylko ze swoich korzeni kinematograficznych, takich jak The Housemaid czy gier z cyklu battle royale, ale i z tworzących atmosferę niepokoju filmów typu Parasite z 2019 roku (który zdobył Oscara w czterech kategoriach). Kreują one atmosferę grozy opartą na obrazach związanych z ludzkim ciałem, rozwarstwieniem i klasami społecznymi, ale również z drapieżnością. Drapieżca i spotwornienie jako motywy przewodnie filmu są mocno związane z kinematografią południowokoreańską. Z pewnością miał na to wpływ inny kultowy film
– I Saw the Devil z 2010 roku. Przedstawia on koncepcję człowieka, który musi stać się potworem,
by osiągnąć swój cel. Kultura zachodnia, mająca w swoim dorobku szeroką gamę dzieł o podobnej tematyce, na przykład Mucha (1986), Robale (2006) czy The Beach House (2019), musiała ulec urokowi Squid Game.
Ten poruszający, interesujący dla zachodniego kręgu kulturowego temat przedstawia je w nowym, tak obcym, a jednocześnie znanym świetle łączącym w sobie różne spektra kulturowe w sposób, któremu nie można się oprzeć.
Squid Game jest doskonałym dowodem na to, dlaczego tłumaczenie dzieł kultury innych krajów jest tak istotne – mogą one być skarbnicami motywów wymykających się ograniczeniom zamkniętej konstrukcji społecznej i stać się produktami o globalnym wymiarze, odpowiadającymi zróżnicowanym potrzebom i oczekiwaniom odbiorców. Koncepcja tego dzieła nie jest nowa, ale stała się niezwykle eklektyczna względem wszystkich swoich poprzedników, którzy położyli kamienie węgielne pod sukces Korei Południowej. Jedyne pytanie, które pozostało zadać, to jaki następny motyw wykorzystają twórcy tego tętniącego życiem, nieprzewidywalnego kina, by zaszokować swoją coraz szerszą gamę odbiorców.
(A.M)

Pomożemy w tłumaczeniu.Zadzwoń