Jest jednym z dwóch (obok łotewskiego) języków, które należą do grupy języków bałtyckich. Ta rodzina jest uważana za najbardziej archaiczną ze wszystkich dialektów indoeuropejskich.

Odmiany i dialekty

Litewski jest językiem państwowym niepodległej Republiki Litewskiej, w Polsce zaś używany jest jako rodzimy (w wersji standardowej oraz gwarach miejscowych) przez mniejszość litewską zamieszkującą zwarty fragment Suwalszczyzny przy granicy państwowej z Litwą. Polscy Litwini porozumiewają się na co dzień przede wszystkim w dialekcie dzukijskim, odmiennym od literackiego litewskiego, którego naucza się w szkole oraz używa w Republice Litewskiej. W gminie Puńsk/Punskas litewski jest językiem pomocniczym, tam też występują dwujęzyczne nazwy miejscowości, z których większość ma i tak pochodzenie litewskie. Litwini w Polsce od dawna mają bardzo dobrze zorganizowany system nauczania dwujęzycznego (po litewsku i polsku) od przedszkola po szkolnictwo wyższe, dlatego kondycja ich języka jest o wiele lepsza w porównaniu z innymi mniejszościami.

Litewszczyzną w Polsce posługuje się około 30 tys. osób. Język ten używany jest także w  krajach byłego Związku Radzieckiego, Wielkiej Brytanii, Ameryce Północnej oraz Południowej. Według danych statystycznych, język litewski jest obecnie językiem ojczystym dla 5 mln ludzi na całym świecie.

Oficjalnie język litewski dzieli się na dwie główne grupy dialektów: żmudzką (posługuje się nią około 25% Litwinów) i auksztocką, która zachowała więcej archaizmów (posługuje się nią około 75% Litwinów).

Alfabet litewski

Jest oparty na alfabecie łacińskim, służący do zapisu języka litewskiego. Składa się z 32 liter: A, Ą, B, C, Č, D, E, Ę, Ė, F, G, H, I, Į, Y, J, K, L, M, N, O, P, R, S, Š, T, U, Ų, Ū, V, Z, Ž. W alfabecie litewskim nie ma liter Q, W, oraz X.

ą, ę, į, ų oznaczają dawne samogłoski nosowe, które są wymawiane jako długie samogłoski ustne. Spółgłoski č, š, ž, są odpowiednikami polskich cz, sz, ż. Do końca XIX wieku zapisywano je tak jak po polsku, później zamieniono je na spółgłoski zapożyczone z języka czeskiego.

Samogłoski ū i y oznaczają długie u oraz długie i. Litera e to tzw. wąskie e (lit. e siauroji) – oznacza dźwięk z grubsza pośredni między i a e. Natomiast litera ė jest wymawiana tak jak polskie e.

Ciekawostki:

W języku litewskim występuje aż 10 imiesłowów. Często zachowują się one tak, jak czasy w języku angielskim, ale w tym przypadku odmienia się dużo więcej. Trudność z nimi jest też związana z tym, że po prostu my (jako rodzimi użytkownicy polskiego) nie myślimy w tych kategoriach czasu i następstwa, jak Litwini. Jeśli ktoś opanował czasy w języku angielskim, to na pewno poradzi sobie z litewskimi imiesłowami.

W języku litewskim niemalże nie występują mocne przekleństwa. W roli przekleństw używa się takich wyrazów jak na przykład „rupūžė” (ropucha). Zamiast litewskich słów, często używane są też przekleństwa po angielsku bądź rosyjsku.

Litewski znany jest z szeregu zdrobnień. Zdrobnienia są zwykle tworzone z przyrostkami dodawanymi do rdzenia rzeczownika. Zdecydowanie najpowszechniejsze są te z – elis / -elė lub – ėlis / -ėlė . Inne to: – ukis / -ukė, -ulis / -ulė, -užis / -užė, -utis / -utė, -ytis / -ytė , itp. Można również łączyć przyrostki, np .: – užis + – ėlis → – užėlis . Oprócz oznaczania małych rozmiarów i / lub czułości, mogą również działać jako wzmacniacze (wzmacniacze), pejoratywy (pogarszające) i nadawać specjalne znaczenia, w zależności od kontekstu. Litewskie zdrobnienia są szczególnie rozpowszechnione w języku poetyckim, np . W pieśniach ludowych. Przykładem mogą być zdrobnienia słów:

brolis (brat) → brolelis, broliukas, brolytis, brolužis, brolužėlis, brolutytis, broliukėlis itp.

saulė (słońce) → saulelė, saulytė, saulutė, saulužė, saulužėlė itp.

Forma kobiecego nazwiska może wskazywać czy kobieta jest zamężna, czy nie, przy czym zasada ta nie dotyczy nazwisk mężczyzn.

Kobiety niezamężne mają nazwiska zakończone na: aitė, iūtė oraz ytė
Nazwiska kobiet zamężnych zawsze kończą się na: ienė.
Popularna stała się również końcówka: ė, która dotyczy zarówno kobiet zamężnych, jak i niezamężnych, nie jest to jednak forma używana powszechnie.

W języku litewskim zachowało się bardzo stare słownictwo, dzięki Państwowej Komisji Języka Litewskiego, która stoi na straży języka, aby nie został przeładowany zbyt dużą liczbą obcych słów. Komisja pilnuje, aby w firmach, agencjach, instytucjach oraz w mediach na terenie Litwy, był używany język litewski. Gdy tylko jest to możliwe, próbuje się tworzyć nowe słowa zamiast je zapożyczać.

Pomimo tych starań, w ostatnich czasach, tak jak w przypadku wielu innych języków europejskich, dostrzegalny jest wpływ języka angielskiego oraz używanie zapożyczeń z niego.

Dlaczego warto uczyć się języka litewskiego? Językiem tym mówi pięć milionów osób na świecie. Na Litwie można porozumieć się po angielsku lub rosyjsku, lecz znajomość języka nie tylko otworzy drzwi do poznania kultury, tradycji, literatury i mentalności Litwinów. Ale przede wszystkim zaszczepi miłość do nich. Niezwykle ciekawa jest historia litewszczyzny, która zachowała wiele elementów archaicznych, występujących tylko w prajęzyku indoeuropejskim. Język litewski zachował więcej tych cech niż język łotewski. Jednakże, najwięcej cech prajęzyka indoeuropejskiego zachowało się w nieistniejącym już języku pruskim. Ale o tym napiszemy więcej przy innej okazji.

(N.N)

Lithuanian – an archaic language

It is one of the two (next to Latvian) languages that belong to the Baltic group of languages. This family is considered the most archaic of all the Indo-European languages.

Varieties and dialects

Lithuanian is the state language of the independent Republic of Lithuania, while in Poland it is spoken as a native language (in the standard version and in local dialects) by the Lithuanian minority living in a compact section of Suwałki near the state border with Lithuania. Polish Lithuanians communicate on a daily basis primarily in the Dzūkija dialect, which is different from the literary Lithuanian that is taught at school and used in the Republic of Lithuania. In the municipality of Punsk/Punskas, Lithuanian is an auxiliary language and there are bilingual place names, most of which are of Lithuanian origin anyway. For a long time Lithuanians in Poland have had a very well organised system of bilingual education (in Lithuanian and Polish) from kindergarten to higher education, therefore the condition of their language is much better compared to other minorities.

Lithuanian is used in Poland by about 30 thousand people. The language is also present in the countries of the former Soviet Union, Great Britain, and North and South America. According to statistics, Lithuanian is currently the mother tongue of 5 million people around the world.

Officially, Lithuanian is divided into two main dialect groups: Samogitian (spoken by about 25% of Lithuanians) and Aukštaitija, which has retained more archaisms (spoken by about 75% of Lithuanians).

Lithuanian alphabet

It is based on the Latin alphabet, used to write the Lithuanian language. It consists of 32 letters: A, Ą, B, C, Č, D, E, Ê, Ė, F, G, H, I, Į, Y, J, K, L, M, N, O, P, R, S, Š, T, U, Ų, Ū, V, Z, Ž. There are no letters Q, W, and X in the Lithuanian alphabet.

ą, ę, į, ų are old nasal vowels which are pronounced as long oral vowels. The consonants č, š, ž are equivalents of Polish cz, sz, ż. Until the end of the 19th century, they were written as in Polish, later they were replaced by consonants borrowed from Czech.

The vowels ū and y stand for long u and long i. The letter e is a so-called narrow e (lit. e siauroji) – it means a sound roughly intermediate between i and e. The letter ė, on the other hand, is pronounced like the Polish e.

Interesting facts:

There are as many as 10 participles in Lithuanian. They often act like tenses in English, except that here they are conjugated a lot more. The difficulty with them is also related to the fact that we (as native speakers of Polish) simply do not think in terms of time and succession like the Lithuanians do. If someone has mastered the tenses in English, they will certainly be able to deal with Lithuanian participles.

In Lithuanian there are almost no strong swear words, rather words such as „rupūžė” (toad). Instead of Lithuanian words, swear words in English or Russian are often used.

Lithuanian is known for its range of diminutives. Diminutives are usually formed with suffixes added to the noun stem. By far the most common are those with – elis / -elė or – ėlis / -ėlė . Others are: – ukis / -ukė, -ulis / -ulė, -užis / -užė, -utis / -utė, -ytis / -ytė, etc. You can also combine suffixes, e.g.: – užis + – ėlis → – užėlis. In addition to denoting smallness and/or affection, they can also act as intensifiers (amplifiers), pejoratives (aggravators) and give special meanings, depending on the context. Lithuanian diminutives are particularly common in poetic language, e.g. in folk songs. Examples include diminutive words:

brolis (brother) → brolelis, broliukas, brolytis, brolužis, brolužėlis, brolutytis, broliukėlis etc.
saulė (sun) → saulelė, saulytė, saulutė, saulužė, saulužėlė etc.

The form of a woman’s surname can indicate whether or not the woman is married, and this rule does not apply to men’s surnames.

Unmarried women’s names end with: aitė, iūtė and ytė

married women’s surnames always end in: ienė

The ending: ė has also become popular, which refers to both married and unmarried women, but it is not a commonly used form.

The Lithuanian language has retained a very old vocabulary, thanks to the State Commission for the Lithuanian Language, which guards the language so that it does not become overloaded with too many foreign words. The Commission makes sure that Lithuanian language is used in companies, agencies, institutions and media in Lithuania. Whenever it is possible, attempts are made to create new words instead of borrowing them.

Despite these efforts, in recent times – as with many other European languages – the influence of English and the use of borrowings from it has been noticeable.

Why should you learn Lithuanian? This language is spoken by five million people. You can communicate in English or Russian in Lithuania, but knowing the language will not only open the door to getting to know the culture, traditions, literature and mentality of Lithuanians. It will instill a love for them. The history of the Lithuanian language is extremely interesting, as it has preserved many archaic elements which are present only in the Indo-European language. Most of the features of the Indo-European language were preserved in the already non-existent Prussian language. The Lithuanian language has preserved more of these features than the Latvian language.

(translation N.N)

image_pdfimage_print
Call Now ButtonPomożemy w tłumaczeniu.Zadzwoń